Akıllı Kozalaklar
Orman yangınında kozalak, yeniden doğuşun en önemli aktörüdür. Nasıl bir seyir izlediği, orman ve yangın ilişkisini anlamada önemli bir bilgidir. Çam ormanları, Akdeniz bölgesinde yetişir ve doğal olarak yayılış gösterir. Yangına karşı geliştirdikleri adaptasyonun sonucu olarak, yanının yüksek sıcaklıklarında kozalaklarını bir yeni yaşam gücü olarak kullanırlar. Bu sayede yenilenmeyi, on yıllık bir sürece yayabilirler. En uygun çimlenme koşullarında yeniden yeşerirler. Sonuçta, alandaki tohum sayısına göre çoğu zaman toprağı halı gibi örten fidanlarla baharı karşılarlar.
Ancak yeterli tohum olmayan alanlarda, geniş yapraklı türler, öncü ve geçiş ormanı oluştururlar. Her şeye rağmen kalan çam gibi iğne yapraklı türler, uzun yıllar süren bir yeniden oluşum evresi geçirirler. Sekonder orman olarak da adlandırılan ormanların altında yeniden alana yayılırlar. Böylece ormanlar, yüzlerce yıllık bir doğal döngü ile varlıklarını sürdürürler.
Son yıllarda meydana gelen her orman yangınında kozalak karşıtı kitlenin nüfusu artıyor. Çam ağaçlarını hedef tahtasına koyan kampanya çok rahat taraftar kazanıyor. Onun ekolojisini ve biyolojisini biraz daha derinden öğrenmek gerek.
Teknik ama yalın bir dille yazılmış birçok yayına buradan ulaşabilirsiniz.
Ayrıca, Prof. Dr. Çağatay Tavşanoğlu’nun “Kızılçam (Pinus brutia) Ormanlarının Yangın Sonrası Doğal Onarımı ve Ormanların Geleceği İçin Öneriler” makalesini de okumanızı öneririm.
Bu makalede sizlere önemli bir farkındalık sağlayacak şu cümleler önemlidir:
“Akdeniz bitkilerinin yangına uyarlanmaları arasında en çarpıcı olanlarından birisi, toprak tohum bankasında uyku halinde bulunan tohumların çimlenmesinin yangın sayesinde uyarılmasıdır. Laden, karabaş otu gibi çalılar ile çok sayıda tek yıllık otsu bitkinin kullandığı bu strateji, yangın sırasında bitki bireyleri ölse de, yangından sonraki ilk yağışlı mevsimde sonraki neslin yeniden ortaya çıkmasına dayanmaktadır. Bu tohumların çimlenmesini tetikleyen yangınla ilişkili birkaç farklı etmen vardır. Yangın sırasında toprağın üst katmanlarında artan sıcaklıklar (80-150°C), bazı türlerin sert tohum kabuklarını çatlatarak ya da tohum su giriş deliklerini açarak çimlenmelerini olanaklı kılmaktadır (Kazancı ve Tavşanoğlu,2019).”
